Een praktische gids voor de omgang met Politiek Prominente Personen (PEP's)

Er bestaan nogal wat misverstanden over Politiek Prominente Personen, in vakjargon vaak PEP's genoemd.

Veel mensen denken ten onrechte dat het verboden is om diensten te verlenen aan PEP's. Anderen menen dat deze term alleen van toepassing is op staatshoofden en ministers. Wat vaak ontbreekt, is een goed begrip van de risico's op het gebied van witwassen en terrorismefinanciering die met deze groep gepaard gaan. Bovendien wordt vaak gedacht dat elke PEP een even groot risico vormt.

Dit artikel ruimt deze misverstanden uit de weg en biedt een praktisch handvat voor dienstverleners die met PEP's werken of dit in de toekomst willen doen.

Wie wordt beschouwd als een PEP?

Een PEP is een natuurlijk persoon die een prominente publieke functie bekleedt of heeft bekleed. Belangrijk detail: ambtenaren in midden- of lagere functies vallen hier doorgaans niet onder.

De richtlijnen van de Maltese toezichthouder (FIAU) en internationale standaarden geven een duidelijk beeld van wie als PEP kwalificeert. Denk hierbij aan:

• Staatshoofden, regeringsleiders en ministers;
• Parlementsleden;
• Ambassadeurs en zaakgelastigden;
• Leden van hooggerechtshoven of constitutionele hoven;
• Leden van rekenkamers of raden van bestuur van centrale banken;
• Leden van toezichthoudende bestuursorganen van staatsbedrijven.

Ook directe familieleden en naaste geassocieerden (zakenpartners) worden als PEP beschouwd.

Onder 'familieleden' vallen in ieder geval echtgenoten, partners, kinderen (en hun partners) en ouders. Met 'naaste geassocieerden' worden personen bedoeld die nauwe zakelijke banden hebben met de PEP, bijvoorbeeld door gezamenlijk eigendom van een bedrijf of andere juridische constructies.

Hoe verifieer je of iemand daadwerkelijk een PEP is?

Nu we weten wie er in theorie onder valt, is de praktijkvraag: hoe controleer je dit bij een nieuwe klant? Er zijn verschillende methoden die dienstverleners kunnen inzetten.

1. Openbare bronnen en media Je kunt beginnen met openbaar toegankelijke informatie, zoals zoekmachines en nieuwsarchieven. Het is hierbij cruciaal om de betrouwbaarheid van de bron te wegen. Een bericht op een anoniem blog heeft een andere waarde dan een artikel in een gerenommeerde kwaliteitskrant of een officieel overheidsregister. Vertrouw nooit op één enkele bron, maar probeer informatie te verifiëren via meerdere kanalen.

2. Directe uitvraag bij de klant Je kunt de informatie ook rechtstreeks bij de klant opvragen. Het is daarbij essentieel dat de klant begrijpt wat de definitie van een PEP is (inclusief de regels voor familieleden en zakenpartners). De beste manier om dit vast te leggen is door de klant een PEP-verklaring te laten ondertekenen, waarin hij of zij formeel bevestigt wel of geen PEP te zijn.

3. Commerciële databases Professionele dienstverleners maken vaak gebruik van gespecialiseerde compliance-software en databases (zoals World-Check). Deze tools scannen wereldwijde lijsten. Hoewel hier vaak kosten aan verbonden zijn, bieden ze een efficiënte manier om te screenen. Let wel op: geen enkele database is 100% waterdicht. Het blijft mensenwerk om de resultaten te interpreteren.

In de praktijk is een combinatie van deze drie methoden de veiligste aanpak.

Waarom vormen PEP's een hoger risico voor witwassen?

PEP's worden geclassificeerd als hoog risico vanwege hun positie. Ze bekleden functies met invloed en macht, wat de mogelijkheid creëert om hun ambt te misbruiken voor persoonlijk gewin. Denk aan corruptie, omkoping of het verduisteren van staatsgelden.

Door hun politieke en sociale netwerk kunnen ze hun invloed aanwenden om toegang te krijgen tot het financiële systeem en zo de opbrengsten van corruptie wit te wassen. Ook familieleden en zakenpartners kunnen worden ingezet om deze geldstromen te verhullen.

Nuance is echter belangrijk: niet elke PEP vormt hetzelfde risico. Het risicoprofiel hangt af van diverse factoren:

• Geografie: Komt de PEP uit een land met een laag corruptieniveau en een goed functionerende rechtsstaat? Dan is het risico lager.
• Functie: Heeft de PEP daadwerkelijke beslissingsbevoegdheid over budgetten of vergunningen?
• Product: Welk type dienstverlening vraagt de PEP aan? Is dit gevoelig voor witwassen?

Signalen van een verhoogd risico zijn bijvoorbeeld: weigering om inzicht te geven in de herkomst van vermogen, het gebruik van complexe bedrijfsstructuren om de identiteit te verhullen, of een functie met veel invloed op overheidsaanbestedingen en vergunningen.

Welke maatregelen zijn verplicht bij het onboarden van een PEP?

Als je besluit zaken te doen met een PEP, een familielid of een naaste geassocieerde, ben je wettelijk verplicht tot 'verscherpt cliëntenonderzoek' (Enhanced Due Diligence).

Dit houdt concreet het volgende in:

1. Goedkeuring Senior Management: Voordat je de klant accepteert, moet er expliciete toestemming zijn van het hoger management. De persoon die deze beslissing neemt, moet voldoende kennis en ervaring hebben om de risico's correct in te schatten.
2. Herkomst van vermogen (Source of Wealth): Je moet grondig onderzoeken waar het geld en het totale vermogen van de PEP vandaan komen. Dit is cruciaal om uit te sluiten dat je meewerkt aan het witwassen van corruptiegelden. Je zult hiervoor documentatie moeten opvragen en verifiëren.
3. Verscherpte monitoring: De relatie moet nauwlettender worden gevolgd dan bij reguliere klanten. Dit betekent niet alleen een jaarlijkse review, maar ook een frequentere controle van transacties en mutaties om te zien of deze passen binnen het profiel van de klant.

Zijn er nog andere aandachtspunten?

Zeker. Een belangrijk punt is dat klanten die bij aanvang geen PEP zijn, dit gedurende de relatie wel kunnen worden. Daarom is periodieke screening van je gehele klantenbestand noodzakelijk.

Daarnaast geldt de regel: Eens een PEP, (voorlopig) altijd een PEP. Als iemand zijn publieke functie neerlegt, blijft hij of zij nog minimaal 12 maanden aangemerkt als PEP. In deze periode blijft het verscherpte toezicht van kracht. Ook na die 12 maanden kan een dienstverlener besluiten het verscherpte toezicht te handhaven als het risicoprofiel daar aanleiding toe geeft.

Conclusie

Het werken met Politiek Prominente Personen is niet verboden, maar vereist wel een professionele en alerte houding. De kern is risicobeheersing: weet wie je voor je hebt, begrijp de herkomst van het vermogen en zorg voor een waterdicht dossier. Het verscherpte cliëntenonderzoek is geen pesterij, maar een noodzakelijke maatregel om misbruik van het financiële systeem te voorkomen.

Disclaimer: Dit artikel is gebaseerd op onafhankelijk onderzoek door Dr. Werner & Partners en vormt geen juridisch advies. Wilt u meer weten over compliance of een afspraak maken met een van onze adviseurs? Neem dan contact met ons op.