Recente ontwikkelingen rondom de Duitse exit tax

De kern in het kort

• De Duitse exit tax (Wegzugsbesteuerung) volgens § 6 AStG (Außensteuergesetz, de Duitse wet buitenlandse belastingheffing) treft stille reserves in aandelen in kapitaalvennootschappen (zoals een GmbH) vanaf een belang van 1 %, als u in de afgelopen twaalf jaar minstens zeven jaar onbeperkt belastingplichtig bent geweest.

• Ook beleggingsfondsen en ETF's vallen inmiddels onder een eigen exit tax (§ 19 InvStG, Investmentsteuergesetz, de Duitse wet op de beleggingsbelasting), zodra de aanschafkosten in één fonds 500.000 euro bereiken of u 1 % van de aandelen houdt. Voor Spezial-Investmentfonds geldt geen drempel.

• Voor verhuizingen binnen de EU en de EER, dus ook bij een emigratie naar Malta, bestaat sinds 2022 geen permanent renteloos uitstel meer, maar een gespreide betaling over maximaal zeven jaar. Hoge uitkeringen kunnen die gespreide betaling naar rato vervroegd opeisbaar maken (het feitelijk uitkeringsverbod, in Duitsland faktische Ausschüttungssperre).

• Het Wächtler-arrest van de Bundesfinanzhof (BFH, het hoogste Duitse federale belastinggerecht) uit 2023 waarborgt bij een emigratie naar Zwitserland een permanent renteloos uitstel tot de verkoop. Twee brieven van het Bundesministerium der Finanzen (BMF, het Duitse ministerie van Financiën) uit 2025 hebben de uitvoeringspraktijk voor oude gevallen verduidelijkt.

• Een emigratie naar Malta blijft planbaar als u uitstel, echte substance en een mogelijke terugkeer vroeg met elkaar in samenhang bekijkt.

De Duitse exit tax volgens § 6 AStG is de afgelopen jaren strenger geworden, door meerdere wetswijzigingen en een belangrijk arrest van de Bundesfinanzhof. Inmiddels is er een tweede front bijgekomen: ook beleggingsaandelen en ETF's vallen er nu onder. Voor iedereen die Duitsland wil verlaten, is het onderwerp daarmee ingewikkelder geworden. Dit artikel zet de huidige stand van zaken op een rij en laat zien wat een emigratie naar Malta concreet betekent.

Wat is de exit tax?

De exit tax volgens § 6 van het Außensteuergesetz (AStG) belast de waardestijging van aandelen in kapitaalvennootschappen op het moment dat u uit Duitsland vertrekt, zonder dat die aandelen daadwerkelijk worden verkocht. De wetgever gaat uit van een fictieve verkoop tegen marktwaarde en belast de stille reserves: het verschil tussen de oorspronkelijke aanschafkosten en de huidige waarde.

Het raakt natuurlijke personen die in de afgelopen twaalf jaar minstens zeven jaar onbeperkt belastingplichtig waren in Duitsland en die direct of indirect minstens 1 % houden in een binnen- of buitenlandse kapitaalvennootschap. De vroegere termijn van tien jaar is teruggebracht naar zeven jaar, waardoor de groep betrokkenen fors groter is geworden.

De wetswijzigingen vanaf 2022 en hun gevolgen

Op 1 januari 2022 trad een herziene versie van § 6 AStG in werking. De belangrijkste wijziging was het schrappen van het permanente, renteloze uitstel van de exit tax voor verhuizingen binnen de EU en de EER. Daarvoor in de plaats kwam een tijdelijke betalingsregeling: de belastingschuld mag in maximaal zeven jaartermijnen worden voldaan. Dat betekent een flinke financiële last, juist voor mensen die geen directe liquiditeit uit een verkoop verwachten.

Het „feitelijk uitkeringsverbod"

Vlak voor de jaarwisseling 2023/2024 voerde de wetgever verdere aanscherpingen in, die ook voor oudere emigraties gelden. De Duitse Belastingdienst kan de gespreide betaling naar rato intrekken als er na de emigratie winstuitkeringen of een terugbetaling van gestort kapitaal plaatsvinden waarvan de waarde in totaal meer dan een kwart (25 %) van de aandelenwaarde op het moment van vertrek bedraagt. De belasting wordt dan opeisbaar voor zover die grens wordt overschreden. In de praktijk werkt dat als een „feitelijk uitkeringsverbod": wie een forse uitkering uit de eigen vennootschap opneemt, loopt het risico dat de exit tax in zoverre direct opeisbaar wordt.

Exit tax nu ook voor beleggingsfondsen en ETF's

Lange tijd bleef de exit tax beperkt tot ondernemingsbelangen. Met het Jahressteuergesetz 2024 (Jaarbelastingwet 2024), waarmee de Bundesrat op 22 november 2024 instemde, werd de heffing voor het eerst uitgebreid naar beleggingsaandelen. De regels in § 19 InvStG en § 49 lid 5 InvStG gelden voor gevallen vanaf 2025 en sluiten nauw aan bij § 6 AStG.

Wie het raakt

De heffing treft particuliere beleggers die bij een emigratie of een overdracht om niet (bijvoorbeeld via erfenis of schenking aan iemand die niet onbeperkt belastingplichtig is) beleggingsaandelen houden. De belasting wordt geactiveerd zodra een van deze drempels wordt bereikt:

• U houdt direct of indirect minstens 1 % van de aandelen in een beleggingsfonds, of
• Uw aanschafkosten in één belegging bedragen minstens 500.000 euro.

Voor Spezial-Investmentfonds (gespecialiseerde beleggingsfondsen) geldt geen drempel: die vallen er zonder drempelwaarde altijd onder. Daar komt een terugblik van vijf jaar bij. Lag uw belang in die periode ooit op minstens 1 %, dan blijft dat relevant.

In de praktijk betekent dit: ook een grotere ETF-portefeuille kan de exit tax in werking zetten, zodra in één fonds 500.000 euro aan aanschafkosten samenkomt. Anders dan bij het klassieke belang volgens § 6 AStG is daarvoor geen ondernemingsbelang nodig. Wie zijn vermogen breed over fondsen heeft gespreid, doet er goed aan de structuur vóór een emigratie te laten toetsen.

De zaak „Wächtler": een belangrijk signaal voor uitstel van betaling

In een veelbesproken uitspraak oordeelde de eerste senaat van de Bundesfinanzhof op 6 september 2023 in de zaak „Wächtler". De BFH bepaalde dat bij een emigratie naar Zwitserland, gelet op het Freizügigkeitsabkommen (de overeenkomst over het vrije personenverkeer tussen de EU en Zwitserland), een permanent en renteloos uitstel van de exit tax tot de daadwerkelijke verkoop geboden is. Van de belastingplichtige kan daarvoor een zekerheidstelling worden verlangd.

De zaak begon toen de heer Wächtler in 2011 naar Zwitserland verhuisde en door de Duitse Belastingdienst voor de exit tax werd aangeslagen. Na een lang geschil, met inbegrip van een prejudiciële beslissing van het Europees Hof van Justitie, heeft de BFH de voorwaarden verduidelijkt.

Wat dit voor betrokkenen betekent

Voor mensen die naar Zwitserland zijn verhuisd of dat van plan zijn, opent de uitspraak de mogelijkheid om een permanent en renteloos uitstel tot de verkoop aan te vragen. Dat is een duidelijke breuk met de eerdere praktijk en kan financieel flink schelen. De precieze hoogte en vormgeving van de zekerheidstelling blijven echter een kwestie van het individuele geval en zorgen in de praktijk nog voor onzekerheid.

Uitvoeringspraktijk: de BMF-brieven uit 2025

De Duitse fiscus heeft op de rechtspraak gereageerd en zijn uitvoeringspraktijk in twee brieven uit 2025 nader ingevuld:

• Met de brief van 22 april 2025 regelde het BMF de toepassing van de exit tax volgens § 6 AStG in de versie zoals die gold op 30 juni 2021 (oude gevallen).
• Met de brief van 2 juni 2025 volgden regels voor de terugkeerregeling en de behandeling van oude gevallen, vooral in samenhang met het Freizügigkeitsabkommen richting Zwitserland.

Beide brieven gaan vooral over de vraag onder welke voorwaarden de belastingvordering vervalt of uitgesteld blijft, en hoe de 25 %-grens bij forse uitkeringen moet worden toegepast. Wie op een uitstel steunt of tegen een aanslag wil opkomen, moet de actuele opvatting van de fiscus kennen en vastleggen.

Emigreren naar Malta: uitstel, substance en terugkeer goed plannen

Malta is een EU-lidstaat, dus bij een emigratie geldt de EU/EER-regeling: geen permanent renteloos uitstel zoals in de Wächtler-zaak richting Zwitserland, maar gespreide betaling over maximaal zeven jaar. De exit tax is daarmee niet te vermijden, maar u kunt de opeisbaarheid wel spreiden. Belangrijk is om de volgende drie punten in samenhang te bekijken.

Ten eerste: de uitkeringsvraag. Zolang de gespreide betaling loopt, kan een te hoge uitkering uit uw vennootschap het feitelijk uitkeringsverbod in werking zetten en de belasting in zoverre direct opeisbaar maken. Uw uitkeringsbeleid hoort dus in de planning thuis, nog vóór u verhuist.

Ten tweede: echte substance. Een Malta-structuur houdt fiscaal alleen stand als er echte economische substance achter zit, dus eigen bedrijfsruimte, personeel en beslissingen die daadwerkelijk op Malta worden genomen. Hoe u die substance opbouwt bij de verhuizing van een onderneming, hoort al vroeg in de voorbereiding. Het Maltese teruggaafsysteem met zijn 6/7-teruggaaf is precies aan diezelfde substance gekoppeld.

Ten derde: de terugkeeroptie. Wie aannemelijk maakt dat de emigratie tijdelijk is, kan onder bepaalde voorwaarden gebruikmaken van de terugkeerregeling, waardoor de exit tax met terugwerkende kracht vervalt. De termijnen en bewijseisen zijn hier streng, dus een nette documentatie vanaf het begin is belangrijk.

Of een emigratie naar Malta in uw geval verstandig is, hangt af van uw deelnemingsstructuur, uw vermogen en uw plannen. Legale belastingoptimalisatie binnen de EU vraagt om een beoordeling per geval. Hoe u een Malta-structuur in de basis opzet, leest u in onze gids Een bedrijf oprichten in Malta met een Malta Limited. Voor de persoonlijke kant staat ons internationaal belastingadvies voor u klaar.

Praktische stappen voor betrokkenen

• Ga vroegtijdig na of u onder § 6 AStG (aandelen in kapitaalvennootschappen) en/of onder de nieuwe regeling van § 19 InvStG (beleggingsfondsen, ETF's) valt.
• Beoordeel uw uitkeringsbeleid, zodat u het feitelijk uitkeringsverbod niet in werking zet.
• Ga bij een geplande emigratie naar Zwitserland het permanente uitstel volgens het Wächtler-arrest na, en bij verhuizingen binnen de EU/EER de gespreide betaling.
• Verzamel alle stukken over aanschafkosten, waarderingen en de emigratie zorgvuldig.
• Maak tegen aanslagen die u onrechtmatig acht op tijd bezwaar en beroep u op de actuele rechtspraak en de BMF-brieven uit 2025.

Veelgestelde vragen

Wie krijgt met de exit tax te maken?

Het gaat om natuurlijke personen die in de afgelopen twaalf jaar minstens zeven jaar onbeperkt belastingplichtig waren in Duitsland en die minstens 1 % houden in een kapitaalvennootschap. Inmiddels komen daar houders van grotere posities in beleggingsfondsen en ETF's bij.

Geldt de exit tax ook voor ETF's?

Ja. Via § 19 InvStG vallen ook beleggingsaandelen eronder, zodra de aanschafkosten in één fonds 500.000 euro bereiken of u 1 % van de aandelen houdt. Voor Spezial-Investmentfonds geldt geen drempel. De regeling geldt voor emigraties vanaf 2025.

Kan ik de exit tax vermijden bij een verhuizing naar Malta?

Meestal niet, omdat Malta bij de EU hoort en er geen permanent renteloos uitstel geldt. U kunt de belasting wel over maximaal zeven jaartermijnen spreiden en met de terugkeerregeling werken als de emigratie tijdelijk is.

Wat is het „feitelijk uitkeringsverbod"?

Dat is de regeling waarbij de Duitse Belastingdienst de gespreide betaling naar rato kan intrekken als uitkeringen of een terugbetaling van gestort kapitaal samen meer dan 25 % van de aandelenwaarde op het moment van vertrek bedragen. De exit tax wordt dan opeisbaar voor zover die grens wordt overschreden.

Wat heeft het „Wächtler"-arrest veranderd?

De BFH oordeelde in 2023 dat bij een emigratie naar Zwitserland een permanent, renteloos uitstel tot de verkoop van de aandelen geboden is. Voor verhuizingen binnen de EU/EER blijft het daarentegen bij de tijdelijke gespreide betaling.

Welke rol spelen de BMF-brieven uit 2025?

Die maken de uitvoeringspraktijk concreet voor oude gevallen, de terugkeerregeling en de toepassing van de 25 %-grens. Wie op een uitstel steunt of tegen aanslagen opkomt, doet er goed aan ze te kennen.

Gratis kennismakingsgesprek

Bent u van plan om uit Duitsland te emigreren en wilt u weten hoe de exit tax in uw geval uitpakt? Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek met onze belastingexperts.

Bronnen: § 6 AStG en § 19 InvStG (wetteksten); Jahressteuergesetz 2024 (goedkeuring Bundesrat 22-11-2024); BFH-arrest I R 35/20 van 6 september 2023 („Wächtler"); BMF-brieven van 22 april 2025 en 2 juni 2025 over de exit tax.

Dit artikel is gebaseerd op onafhankelijk onderzoek van DW&P Dr. Werner & Partners en vormt geen juridisch of fiscaal advies.